Bebeklerle oynanabilecek oyunlar için pahalı oyuncaklara ya da uzun hazırlıklara ihtiyaç yoktur. İlk aylarda yüz yüze konuşmak, şarkı söylemek ve kısa süreli yüzüstü oyunlar yeterliyken; bebeğiniz büyüdükçe uzanma, kavrama, saklanan nesneyi arama, taklit etme ve kaplara nesne koyup çıkarma gibi daha hareketli oyunlar devreye girebilir.
Buradaki ay ay önerileri bir gelişim testi değildir. CDC, gelişim basamaklarını çocukların çoğunun belirli bir yaşa kadar yapabildiği becerileri izlemeye yardımcı işaretler olarak ele alır; bunlar tek başına gelişim taraması yerine geçmez. Erken doğan bebeklerde değerlendirme yapılırken düzeltilmiş yaşın dikkate alınması gerekebilir.
Bebek için oyun, çevresini tanımanın en doğal yollarından biridir. Bir yüze bakmak, ebeveynin sesini dinlemek, oyuncağa uzanmak ya da yere düşen nesneyi aramak; görme, işitme, hareket, iletişim ve problem çözme becerilerini aynı etkinlik içinde kullanmasına fırsat verebilir.
İlk yıl boyunca en değerli oyun malzemelerinden biri yetişkinle kurulan karşılıklı etkileşimdir. Bebeğin çıkardığı sese cevap vermek, yaptığı hareketi taklit etmek, kısa şarkılar söylemek ve günlük nesnelerin adını tekrarlamak oyunu iki yönlü bir deneyime dönüştürür. Oyun sırasında bebeğin rahat hareket edebilmesi için yaşına ve ortam sıcaklığına uygun kıyafetler tercih edilebilir; farklı dönemlere yönelik seçenekler için bebek giyim kategorisi incelenebilir.
| Dönem | Basit oyun fikri | Oyunun odağı |
| 0-1 ay | Yüz yüze konuşma, şarkı | Ses ve yüz takibi |
| 2 ay | Konuş ve bekle | Karşılıklı iletişim |
| 3 ay | Sesin yönünü takip | İşitsel dikkat |
| 4 ay | Uzan ve yakala | Kavrama ve koordinasyon |
| 5 ay | Ayna oyunu | Görsel keşif |
| 6 ay | Ses taklidi, el değiştirme | Taklit ve koordinasyon |
| 7 ay | Kısmen saklanan oyuncağı bulma | Nesne takibi |
| 8 ay | Koy-çıkar oyunu | El-göz koordinasyonu |
| 9 ay | Ce-ee | Saklanan nesneyi arama |
| 10 ay | Alkış ve hareket taklidi | Sosyal etkileşim |
| 11 ay | Nesne adlandırma | Dil ve eşleştirme |
| 12 ay | Büyük bloklar, saklama-bulma | Problem çözme ve hareket |
İlk haftalarda oyun kısa ve sakin olmalıdır. Bebeğinizi yüzünüze yakın tutarak onunla konuşabilir, yumuşak bir ses tonuyla şarkı söyleyebilir ve farklı yüz ifadeleri yapabilirsiniz. Amaç bebeği yoğun uyaranlara maruz bırakmak değil, kısa uyanıklık dönemlerinde karşılıklı temas kurmaktır.
Bebek uyanıkken ve bir yetişkin tarafından yakından gözetilirken göğsünüzün üzerinde ya da güvenli, düz bir zeminde çok kısa yüzüstü zamanlar da oyuna dönüşebilir. Amerikan Pediatri Akademisi'nin ebeveyn kaynağı HealthyChildren, yüzüstü zamanın bebek uyanıkken ve gözetim altındayken yapılmasını; uykuda ise bebeğin sırtüstü yatırılmasını önerir.
Bu dönemde kullanılan temel giyim parçalarını yenidoğan kategorisinde bir arada inceleyebilirsiniz.
“Konuş ve bekle” oyunu bu dönem için basit bir başlangıçtır. Bebeğinize kısa bir cümle söyleyin ve birkaç saniye bekleyin. Çıkardığı küçük seslere gülümseyerek veya benzer bir sesle karşılık verin. Böylece oyun sürekli konuşmak yerine sırayla tepki verme biçimine dönüşür.
Yüzünüzü yavaşça sağa ve sola hareket ettirmek de görsel takip için kullanılabilir. Yüzüstü zamanlarda dikkatini çekmek için yüzünüzü veya yaşına uygun, büyük ve güvenli bir oyuncağı görüş alanına yerleştirin.
Ses, hareket ve dokunmayı birleştiren kısa oyunlar daha ilgi çekici hale gelebilir. Bebeğin bir tarafından konuşup sonra diğer tarafa geçerek sesin geldiği yöne dikkat etmesine fırsat verin.
Ayaklarına hafifçe dokunup “ayak”, ellerine dokunup “el” demek gibi beden bölümlerini adlandıran oyunlar da günlük rutine eklenebilir. Bebeğin kollarını ve bacaklarını serbestçe hareket ettirebileceği güvenli bir alan oluşturun.
Dördüncü ay civarında oyuncağa uzanma ve eline verilen güvenli bir nesneyi kısa süre tutma daha belirgin hale gelebilir. Yumuşak bir çıngırak veya kavranması kolay büyük bir oyuncakla “uzan ve yakala” oyunu oynayabilirsiniz.
Oyuncağı hemen eline vermek yerine erişebileceği kadar yakına koyun ve tepki vermesi için zaman tanıyın. Farklı fakat güvenli dokulara sahip kumaşları eliyle keşfetmesine izin vermek de dokunsal bir oyun olabilir.
Kırılmayan ve bebek kullanımına uygun bir aynanın karşısında birlikte yüzünüze bakın. “İşte gözlerin”, “Bak, gülümsedin” gibi kısa cümleler kurabilirsiniz.
Bir oyuncağı sağdan sola yavaşça hareket ettirmek, kavradığı nesneyi incelemesine zaman vermek ve güvenli zeminde oyuncağa doğru dönmesini teşvik etmek de kullanılabilir. Bebeğin dönmesini çekerek veya zorlayarak sağlamaya çalışmayın; oyuncağı yalnızca motivasyon için kullanın.
Altıncı ayda oyunlar daha karşılıklı hale gelebilir. Bebeğinizin çıkardığı sesleri taklit edin, ardından onun size cevap vermesi için bekleyin. Bir oyuncağı bir elinden diğerine geçirmesine fırsat vermek de kavrama ve koordinasyon açısından uygun bir oyundur.
Bebeğiniz güvenli biçimde destekli ya da desteksiz oturabiliyorsa önüne büyük, kolay kavranan oyuncaklar koyabilirsiniz. Nesnelerin düşmesi, yuvarlanması veya ses çıkarması gibi basit neden-sonuç ilişkilerini keşfetmesine izin verin.
Sevdiği bir oyuncağın bir bölümünü ince bir örtünün altında görünür bırakın ve bulması için zaman tanıyın. İlk denemelerde oyuncağın büyük kısmını görünür bırakmak oyunu kolaylaştırır.
Bebek oturabiliyorsa oyuncağı çok uzağa değil, hafifçe yan tarafına koyarak uzanmasını teşvik edebilirsiniz. Amaç bebeği dengesini kaybetmeye zorlamak değil, güvenli sınırlar içinde hareket etmeye davet etmektir.
Geniş ağızlı plastik bir kaba bebeğin ağzına tamamen sığamayacak kadar büyük, yaşına uygun ve güvenli nesneler koyup birlikte çıkarabilirsiniz. Önce siz bir nesneyi kaba bırakın, sonra onun denemesini bekleyin.
Bebeğiniz yerde hareket etmeye başladıysa düşme riski yaratmayacak yumuşak engellerle küçük bir keşif alanı oluşturabilirsiniz. Alanı kablo, küçük parça ve sivri köşelerden arındırın.
Klasik “ce-ee” oyunu bu dönemde eğlenceli bir seçenektir. Yüzünüzü ellerinizle kısa süre kapatıp yeniden açın; ardından oyunu bir oyuncakla deneyin. Bebeğe nesneyi araması için birkaç saniye süre verin.
İki büyük ve güvenli oyuncağı birbirine vurup çıkan sesi dinlemek de basit bir neden-sonuç oyunudur. CDC'nin 9 aylık gelişim kontrol listesi, bu yaş döneminde oyun, öğrenme, iletişim ve hareket alanlarındaki becerilerin birlikte izlenebileceğini hatırlatır. (CDC 9 ay kontrol listesi)
El sallamak, alkışlamak, masaya hafifçe vurmak veya basit bir ritim yapmak gibi hareketleri gösterin ve bebeğin tekrar etmesi için bekleyin. Aynı hareketi her seferinde biraz daha yavaş göstermek takibi kolaylaştırabilir.
Yumuşak ve büyük bir topu kısa mesafede birbirinize yuvarlamak da sırayla hareket etme fikrini tanıtabilir. Topun bebeğin ağzına sığmayacak büyüklükte olmasına ve oyun boyunca yetişkin gözetimine dikkat edin.
Günlük nesnelerin adlarını oyuna daha fazla katabilirsiniz. Büyük bir oyuncak kaşığı gösterip “kaşık”, topu gösterip “top” deyin; ardından “Top nerede?” diye sorup tepki vermesi için bekleyin.
Bir nesneyi bebeğin gözü önünde bezin altına saklamak, kutuya büyük oyuncaklar koyup çıkarmak ve resimli kitaplarda tanıdık nesneleri göstermek de iyi seçeneklerdir.
Bir yaş civarında karşılıklı el oyunları, alkışlı tekerlemeler ve “bay bay” gibi jestleri taklit etmeye dayalı oyunlar daha anlamlı hale gelebilir. Büyük bir bloğu kaba koymak, saklanan oyuncağı bulmak ve güvenli bir alanda hareket etmek günlük oyunun parçası olabilir.
Ayağa kalkmaya başlayan bebeklerde sabit ve güvenli eşyalara tutunarak hareket edebileceği bir alan oluşturun. Bebeğin hazır olmadığı hareketleri zorlamayın; oyun, performans sınavına dönüşmemelidir.
Hayır. Aylara göre bebek oyunları fikir vermek için kullanışlıdır; ancak takvim yaşı tek başına hangi oyunun uygun olduğunu belirlemez. Bir bebek saklanan nesneyi hemen ararken başka bir bebek aynı oyuna birkaç hafta sonra ilgi gösterebilir.
Bebeğinizin yapabildiği hareketleri, dikkat süresini ve oyuna verdiği tepkiyi izleyin. Daha önce kazandığı bir beceriyi kaybetmesi veya gelişimi hakkında belirgin bir endişeniz olması halinde çocuk doktoruyla görüşmek uygun olur.
Bebeklerle oynanabilecek oyunlarda en önemli ölçüt karmaşıklık değil; güvenli, karşılıklı ve bebeğin hazır oluşuna uygun bir deneyim sunmaktır. Yüz yüze konuşmakla başlayan oyunlar, ilk yılın sonunda taklit, saklama-bulma ve basit problem çözme etkinliklerine dönüşebilir.
Doğumdan itibaren yüz yüze konuşma, şarkı söyleme, nazik dokunuşlar ve uyanıkken gözetimli kısa yüzüstü zamanlar oyun sayılabilir. İlk aylarda amaç yoğun uyaran vermek değil, güvenli ve karşılıklı etkileşim kurmaktır.
Yüz yüze konuşma, sakin şarkılar, yavaş mimikler ve uyanıkken kısa süreli gözetimli yüzüstü oyunlar uygundur. Bebeğin yorulma veya huzursuzluk sinyalleri izlenmelidir.
Ses taklitleri, oyuncağı bir elden diğerine geçirme, büyük oyuncaklara uzanma ve güvenli neden-sonuç oyunları denenebilir. Oturma becerisi bebeğe göre değişebileceği için pozisyon zorlanmamalıdır.
Büyük blokları kaba koyma, saklanan oyuncağı bulma, el sallama ve alkış gibi hareketleri taklit etme, resimli kitaplarda nesneleri gösterme ve yumuşak topu karşılıklı yuvarlama uygun seçeneklerdir.
